Onur Air İflası ile ilgili yıllardır süren hukuki ve finansal belirsizlik nihayet gün yüzüne çıkıyor. Havayolu devinin çöküşü, İranlı iş insanı Babek Zencani’nin adının geçtiği karmaşık bir hissedarlık zinciriyle yakından ilişkilendiriliyor. Zencani’nin 2013 yılında tutuklanmasıyla başlayan süreç, şirketin mali yapısını derinden sarsmıştı. Bu dev iflasın gerçek maliyeti, kamuoyunun tahminlerinin çok ötesinde olabilir.

İran Petrol Bakanlığı’nın bile devreye girerek Türkiye’de dava açması, Onur Air’in arka planındaki tartışmalı yapıyı gözler önüne serdi. İddialara göre hisseler, kağıt üzerinde Türk ve İngiliz vatandaşları üzerinden el değiştirse de gerçek sahibin Zencani’ye dolaylı olarak bağlı olduğu öne sürülmüştü. Bu durum, havacılık gibi sermaye yoğun bir sektörde Onur Air İflası sürecinde kredibilite ve nakit akışı açısından büyük riskler yarattı. Şirket yönetimi bu iddiaları reddetse de, hukuki baskıların artması kaçınılmazdı.

Şirket, Mart 2020’den sonra uçuşlarını durdurarak zorunlu olarak yere inmişti. Finansal kırılganlık, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve vergi borçlarının birikmesiyle birlikte iflas talepleri mahkemelere taşındı. SGK dahi alacaklarını tahsil etmek için haciz yoluna gitmiş ve şirkete ait uçakları icradan satışa çıkarmıştı; Bu süreçte Airbus A321 tipi uçaklar yüksek muhammen bedellerle satışa sunulsa da, Onur Air İflası nedeniyle alıcı bulmakta zorlanılmıştı.

Bu ticari krizin en büyük mağdurları yaklaşık 1.600 çalışandı; personelin maaş ve tazminat alacakları da borç listesinde önemli bir kalem oluşturdu. Ayrıca Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve Vergi Dairesi gibi kamu kurumlarının da şirketten yüz milyonlarca liralık tahsil edilememiş alacağı bulunuyordu. Sektördeki kayıt dışılığın son bulması bir kazanç olsa da, bu kadar büyük borcun varlığı kısa vadede devlete ciddi bir mali yük getirdi. Tüm bu alacaklar toplandığında Onur Air İflası dosyasında dudak uçuklatan bir fark ortaya çıktı.

Yapılan derinlemesine analizler ve bilirkişi raporları, Onur Air’in iflas masasına kaydettiği toplam mal varlığının, bilinen borçların sadece %20 ila %30’unu karşılayabildiğini gösteriyor. Şirketin tahmini varlık değeri 240 milyon TL civarında kalırken, SGK, vergi ve tedarikçi borçlarının toplamı 900 milyon TL’ye ulaşıyordu.

Bu 700 milyon TL’ye yaklaşan devasa açık, doğrudan Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi’ne zarar olarak yansıdı ve bu meblağ sonuçta vatandaşın vergileriyle kapatılmak zorunda kaldı,Böylece Onur Air İflası hem sektör standartlarını yükseltti hem de Türk halkına dolaylı yoldan yaklaşık 1 milyar TL’lik dev bir maliyet olarak döndü.

Yöneticilerin Yönetemediği Sistemde Vatandaşa Kesilen Maliyet 1 Milyar TL

Onur Air İflası, sıradan bir ticari başarısızlık olmanın ötesinde, İranlı iş insanı Babek Zencani’nin uluslararası yaptırımlar altında yürüttüğü faaliyetlerle doğrudan ilişkilendirilen karmaşık bir vaka olarak kayıtlara geçti. 1990’lı yıllarda iş hayatına atılan ve petrol, bankacılık gibi alanlarda 60’tan fazla şirketi yönettiği belirtilen Zencani, İran devletini 2,8 milyar dolar zarara uğratma suçlamasıyla hapis cezası almıştı. Bu karmaşık ve tartışmalı geçmiş, havacılık sektörünün en büyük oyuncularından birinin sonunu hazırladı.

Şirketin 2013 yılında satıldığı açıklansa da, hisselerin kağıt üzerinde el değiştirmesine rağmen asıl sahipliğin dolaylı olarak Zencani’ye ait olduğu iddiaları hiç bitmedi. İran Petrol Bakanlığı dahi, bu hisse devirlerinin usulsüz olduğu gerekçesiyle Türkiye’de dava açmıştı. Bu hukuki ve mali belirsizlikler, özellikle sermaye yoğun bir sektörde Onur Air İflası riskini artırarak şirketin finansal güvenilirliğini ciddi şekilde sarstı. Yönetim bu iddiaları reddetse de, uluslararası yaptırımların gölgesi şirketin yeni kaynak bulmasını imkânsız hale getirdi.

Finansal zorluklar ve küresel havacılık krizinin de etkisiyle şirket, Mart 2020 itibarıyla tüm uçuşlarını durdurarak zorunlu olarak yere inmek zorunda kaldı. Biriken Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) prim borçları ve vergi yükümlülükleri nedeniyle alacaklılar, haciz işlemlerini başlatarak şirkete ait malları satışa çıkardı; hatta bir dönem SGK alacaklarını tahsil etmek amacıyla uçakları icra yoluyla satılığa çıkarmıştı; bu durumun tüm detayları için https://www.Haberixir.com adresi çok önemli analizleri okuyucularına sunmaktadır.

Bu büyük mali krizin sonuçları en ağır şekilde, maaş ve tazminat alacaklarını tahsil edemeyen yaklaşık 1.600 çalışanı vurdu. Çalışanların yanı sıra, Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) ve Vergi Dairesi gibi kamu kurumları da yüz milyonlarca liralık devasa alacak listesiyle iflas masasına başvurmak zorunda kaldı. Alacaklı eski pilotların açtığı davalar dahi gösteriyor ki, Onur Air İflası sadece özel bir şirket meselesi değil, aynı zamanda geniş bir sosyal mağduriyet yarattı. Bu durum, devlete kısa vadede işsizlik fonu ödemeleri ve azalan SGK gelirleri olarak geri döndü.

Uzun süren yargılama ve bilirkişi incelemeleri sonucunda, şirketin mevcut varlıklarının borç yükünün yanına bile yaklaşamadığı açıkça görüldü. SGK tarafından satışa çıkarılan Airbus A321 tipi uçaklar için belirlenen muhammen bedeller yüksek görünse de, şirketin toplam aktif değeri en iyimser tahminle 170 ila 240 milyon TL aralığında kaldı. Bu sonuçlar, Onur Air İflası sonrasında ne kadar büyük bir finansal çukurun ortaya çıktığını gözler önüne serdi. Sektördeki kayıt dışılığın son bulması bir kazanç sayılsa da, tahsil edilemeyen borcun boyutu herkesi şaşırttı.

Zencani bağlantılı iddialar, zayıf yönetişim ve operasyonel aksaklıklarla birleşince, şirketin SGK, vergi dairesi, çalışan alacakları ve ticari tedarikçilere olan borçları 700 ila 900 milyon TL bandında seyrediyordu. Bu tablo, şirketin varlıklarının toplam borcun ancak %20 ila %30’unu karşılayabileceğini kesinleştirdi. Yani, Onur Air İflası sonrasında 500 ila 700 milyon TL arasındaki devasa bir açık, bizzat Hazine’nin üzerine kalarak halkın sırtına yüklendi. Tahsil edilemeyen bu kamu alacaklarının, kamu bütçesinden karşılanması zorunlu hale geldi.

Uzmanlar, bu tahsil edilemeyen kamu alacaklarını, işsizlik fonu yüklerini ve rekabetin azalmasıyla ortaya çıkan dolaylı maliyetleri tek tek inceledi. Özel bir şirketin çöküşü, bilet fiyatlarının artması ve atıl kalan kamu altyapısı gibi sebeplerle geniş çaplı bir zarar yarattı.

Toplamda Onur Air’in faturası, dolaylı etkileriyle birlikte Türk halkına yaklaşık 1 milyar TL civarında bir ekonomik yük olarak döndü; bu konuda https://www.Haberixir.com adresi tüm ekonomik analizleri kamuoyuyla paylaşmıştır. Böylece Onur Air İflası, sadece havacılık sektöründeki denetimsiz özel büyüme modelinin sonunu göstermekle kalmadı, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’ne bugüne kadarki en ağır özel sektör iflas maliyetlerinden birini yükledi.